I. Vs. 1-12.KruisverwijzingenGenesis 1:27→Genesis 5:2→1 Korinthe 6:16→Deuteronomium 24:1→Mattheüs 5:32→Efeze 5:31→Romeinen 7:2→1 Korinthe 7:39→
— En het geschiedde, toen Jezus deze woorden geeindigd had, dat Hij vertrok van Galilea, en kwam over de Jordaan, in de landpalen van Judea. En vele scharen volgden Hem, en Hij genas ze aldaar. En de Farizeen kwamen tot Hem, verzoekende Hem, en zeggende tot Hem: Is het een mens geoorloofd zijn vrouw te verlaten, om allerlei oorzaak? Doch Hij, antwoordende, zeide tot hen: Hebt gij niet gelezen, Die van den beginne den mens gemaakt heeft, dat Hij ze gemaakt heeft man en vrouw? En gezegd heeft: Daarom zal een mens vader en moeder verlaten, en zal zijn vrouw aanhangen, en die twee zullen tot een vlees zijn; Alzo dat zij niet meer twee zijn, maar een vlees. Hetgeen dan God samengevoegd heeft, scheide de mens niet. Zij zeiden tot hem: Waarom heeft dan Mozes geboden een scheidbrief te geven en haar te verlaten? Hij zeide tot hen: Mozes heeft vanwege de hardigheid uwer harten u toegelaten uw vrouwen te verlaten; maar van den beginne is het alzo niet geweest. Maar Ik zeg u, dat zo wie zijn vrouw verlaat, anders dan om hoererij, en een andere trouwt, die doet overspel, en die de verlatene trouwt, doet ook overspel. Zijn discipelen zeiden tot Hem: Indien de zaak des mensen met de vrouw alzo staat, zo is het niet oorbaar te trouwen.
Toen het loofhuttenfeest van het jaar 29 nabij was gekomen, drongen de broeders van Jezus Hem om Galilea te verlaten, en Zich eindelijk in de hoofdstad van het rijk als Messiaans koning te vertonen (Joh. 7: 1vv. ). Hij heeft hen afgewezen met de verklaring, dat Hij op dit feest niet tot zo’n doel in Jeruzalem zou verschijnen. Een openbaring van Zichzelf als Messias aan de heilige stad was Hij pas van plan tegen pasen van het jaar 30 (vgl. hoofdstuk 21: 1vv. ). Nadat zij voor zich zijn afgereisd begint onmiddellijk daarop voor Hem de tijd van Zijn opneming vervuld te worden (Luk. 9: 51) in zijn allereerste begin. Want sinds het optreden van Johannes de Doper (hoofdstuk 3: 1vv. ) zijn nu drie volle jaren verlopen en is dus het midden van die jaarweek gekomen, waarvan in Dan. 9: 27 sprake is. Hij verlaat dus Galilea en komt op de weg eerst naar Jeruzalem en Judea, en vervolgens in het begin van het jaar 30 naar Perea. Hier heeft Hij met Farizeeën het gesprek over de echtscheiding.

1. KruisverwijzingenJohannes 10:40→Markus 10:1→Mattheüs 7:28→Mattheüs 19:1→— En het geschiedde, toen Jezus deze woorden geeindigd had, dat Hij vertrok van Galilea, en kwam over de Jordaan, in de landpalen van Judea.
   

   En a) het geschiedde, toen Jezus deze woorden, niet alleen de onmiddellijk voorafgaande in hfdst. 18 , maar ook alle vroegere vanaf hfdst. 5 geëindigd had, en nu in de eerste dagen van oktober van het jaar 29 Zijn profetische werkzaamheid in Galilea ten einde had gebracht, zoals Hij die later in hoofdstuk 26: 1 voor Judea en Jeruzalem eindigde, dat Hij vertrok van Galilea. Hij wilde het nu geheel verlaten, totdat Hij uit de dood zou zijn opgestaan (hoofdstuk 26: 32; 28: 7). En na ongeveer een half jaar kwam Hij over de Jordaan, of over de weg door Perea reizende, in het gebied van Judea, die Hij bij de mededeling in hoofdstuk 20: 17vv. ook werkelijk betrad.

1. Mark. 10: 1

2. KruisverwijzingenMattheüs 12:15→Mattheüs 4:23→Mattheüs 9:35→Mattheüs 14:35→Mattheüs 15:30→Markus 6:55→— En vele scharen volgden Hem, en Hij genas ze aldaar.
   

   En vele scharen volgden Hem op Zijn reis door Perea, evenals vroeger bij Zijn tochten door Galilea, en Hij genas ze daar, zoveel zieken als men tot Hem bracht (hoofdstuk 4: 24; 8: 16; 9: 35; 12: 15; 14: 35vv).

Zagen wij op grond van het overzicht bij alle afwijkingen in bijzonderheden toch over het geheel een wezenlijke overeenstemming bij de drie eerste Evangelisten in de hoofdstukken MATTHEUS. 4: 12-18: 35 Mark. 1: 14-9: 50 Luk. 4: 14-9: 50 , zo zien wij van daar tot aan de laatste reis naar Jeruzalem, waar de overeenstemming weer blijkt (MATTHEUS. 20: 17vv. Mark. 10: 32 Luk. 18: 31), zo’n verwantschap slechts in de hoofdstukken MATTHEUS. 19: 1-20: 16 Mark. 10: 1-31 en Luk. 18: 15-30 Mattheus vertelt hier wel het breedvoerigst, Lukas het kortst, toch valt de overeenstemming dadelijk in het oog; daarentegen geeft Lukas 9: 51-18: 14 een reisverhaal, dat ons in zijn bijzonderheden eerst uit de in Joh. 7: 1-11: 54 meegedeelde voorvallen duidelijk wordt. De twee eerste Evangelisten, Mattheus en Markus, hebben slechts de werkzaamheid van Jezus in Galilea willen voorstellen, om dan dadelijk tot de geschiedenis van Zijn lijden en sterven te Jeruzalem met de opstanding op de derde dag over te gaan, waarbij zij het daartussen liggend oponthoud in Perea slechts als een overgang behandelden. De derde Evangelist Lukas daarentegen heeft juist dit oponthoud in Perea met voorliefde aangehaald. Hij heeft de vroegere werkzaamheid in Galilea als een voorbereiding daarvoor zó behandeld, dat hij veel daarvan nu eerst aanhaalt; en wanneer nu, zoals hij ook werkelijk doet, de werkzaamheid in Perea slechts als een voorbereiding tot hetgeen in Judea en Jeruzalem volbracht zal worden, behandeld wordt, werd daardoor vanzelf in dat gebied ingegrepen, dat daarna de vierde Evangelist uitsluitend behandeld heeft in de tijd van de werkzaamheid van Jezus in Judea. Deze wordt verdeeld in twee hoofdafdelingen, die in Joh. 6 hun kenteken hebben, in de werkzaamheid voor en na die in Galilea. Op de laatste, in Joh. 7 beschreven, komt het dan hier aan. Wij hebben reeds in hoofdstuk 12: 22 en 16: 1 daarop opmerkzaam gemaakt, hoe de afdeling Luk. 9: 51-13: 9 gedeeltelijk) bijdragen van de werkzaamheid in Galilea bevat, voor het overige echter (Luk. 9: 51-11: 13 en hoofdstuk 13: 1-9) in dezelfde tijd valt, die in Joh. 7: 1-10: 42 aangegeven wordt, met dit onderscheid dat Johannes de aanwezigheid van Jezus in Jeruzalem en in het landschap van Judea, Lukas daarentegen de reis daarheen op de weg door Perea (boven vs. 1) behandelt. Vergelijken wij de beide Evangelisten met elkaar, dan vertelt eerst Joh. 7: 1-10 hetgeen aan het vertrek van Jezus uit Galilea voorafging. Op de volgende dag namelijk, nadat de Heere naar Kapérnaüm teruggekeerd was, en daar de gesprekken met Petrus en de andere discipelen gehad had (MATTHEUS. 17: 24-18: 35), kwamen Zijn broeders tot Hem en eisten van Hem de onbekendheid, waarin Hij tot hiertoe geleefd had, op te geven, het landschap Galilea voorgoed te verlaten, en op het aanstaande loofhuttenfeest naar Jeruzalem te gaan om zich daar openlijk als de Messias te verklaren en de troon van David in bezit te nemen. Wij kunnen onder deze “broeders” geen lichamelijke broeders (?) (Uit 2: 23), noch zijn neven verstaan (want die had Jezus allen, behalve Joses, onder het getal van de apostelen opgenomen 10: 4). Wel echter hebben wij aan zijn zwagers, de echtgenoten van zijn zusters te denken, waartoe ons het gebruik van de uitdrukking bij de Hebreeën recht geeft. Daardoor toch worden meermalen de naaste bloedverwanten, vrienden en familiebetrekkingen aangeduid, zonder over de betrekking iets anders aan te geven (Gen. 13: 8; 24: 27; 31: 23, 32). Wij hebben daartoe des te meer recht, omdat in Mark. 3: 21 en 31 uitdrukkelijk van hen sprake is, die de bloedverwantschap van Jezus uitmaakten, waar het woord “broeders” voor hen gebruikt wordt, tot een bewijs, dat dit woord in betrekking tot hen slechts die algemene zin heeft. Wat nu Zijn familie of Zijn broeders in meer algemene zin betreft, de beide plaatsen hfdst. 12: 46 en 13: 55vv. geven duidelijk te kennen, dat men zowel te Kapérnaüm als in Nazareth, waar zij hun woonplaats hadden, van zulke broeders spreken kon. Zoals wij in hoofdstuk 8: 15 verklaard hebben, hadden Zijn moeder Maria met Zijn neef Joses en de familie van Petrus zich daar tot één familie aangesloten, en het wordt nu duidelijk, waarom de Heere in ter voldoening van de didrachmen voor zichzelf en Petrus alleen betaalt, zonder ook voor de andere discipelen te zorgen. Hij handelt daar juist als de eigenlijke huisheer, hier daarentegen waren Zijn zusters of nichten, omdat zij gehuwd waren, terug gebleven, evenals de Nazarethaners slechts van hen zeggen: “Zijn ze niet allen bij ons?” terwijl zij van de broeders of neven slechts de namen aangeven. Deze zwagers worden zonder twijfel bedoeld, wanneer in Joh. 7: 5 gezegd wordt: “ook Zijn broeders geloofden niet in Hem; daardoor wordt openbaar aangetoond, dat zij, evenals de meesten van hun landgenoten, in het bijzonder ook hun medeburgers van Nazareth (hoofdstuk 13: 54vv. ), niet wisten wat zij van Jezus moesten denken. Aan de ene zijde konden zij de indruk van het buitengewone, het wonderbare, dat zij in Hem zagen, niet weerstaan; zij voelden wel, dat Hij een man was, die geheel voor Messias van Israël geschikt was, en zouden het zeker graag gezien hebben, wanneer Hij Zich daarvoor ook openlijk bekend gemaakt en datgene gedaan had, wat men over het algemeen verwachtte van degene, die komen zou. Dan, zo rekenden zij, kwam er toch een groot gedeelte eer en ander geluk aan hen, als aan Zijn bloedverwanten. Aan de andere zijde echter konden zij Hem in deze positie niet als de Messias erkennen. Het leven, dat Hij tot hiertoe geleid had, voerde naar hun gedachten eerder altijd verder af van de vestiging van het Messiaanse rijk, en zou tenslotte voor Hemzelf een smadelijk einde hebben, omdat Hij Zich nu reeds niet meer openlijk in Galilea durfde vertonen en reeds vele van Zijn vroegere aanhangers daar verloren had. Met dit laatste geval stond het inderdaad zo: Jezus heeft Zich na MATTHEUS. 15: 1vv. , d. i. sinds omstreeks vier maanden, niet meer in Kapernaüm laten zien; de vroegere geestdrift, die het volk bezield had, dat men Hem zelfs nemen en koning wilde maken (Joh. 6: 14vv. ), is intussen verdoofd. Men vraagt nog nauwelijks naar Hem, Hij is voor de mensen als verdwenen, ja, men mist Hem niet eens. Terwijl Zijn broeders of zwagers van de stand van zaken te Kapernaüm in hun Nazareth hoorden, doet het hun leed, dat zij zich vroeger zo weinig om Hem bekommerd hebben, die de familie uit de geringe stand, zoals zij menen, tot hoge ereplaatsen had kunnen verheffen. Zij mochten Hem niet aan doodsgevaar overlaten, waaraan Hij Zich naar hun mening door een vals ingeslagen weg blootgesteld had; zij moesten Hem op het juiste spoor brengen, waar dan nog hoop voor hen was, om tot het doel te komen. Zij hielden het voor de juiste weg, dat Hij, in plaats van Zich in Galilea als het ware in een hoek te verbergen. Zijn aanhangers in Judea en Jeruzalem, die Hij Zich vroeger gewonnen had (Joh. 2: 23; 3: 22vv. ), toen echter in zekere zin in de steek gelaten had (hoofdstuk 4: 12vv. ), weer opzocht en Zich voor hen als de Messias opwierp. Omdat nu de tijd nabij gekomen is, waarin spoedig de bedevaarten naar het loofhuttenfeest een aanvang nemen, begeven zij zich naar Kapérnaüm, om te zien, of zij daar Jezus niet ontmoeten kunnen, Hem hun raad meedelen en ook bij de uitvoering behulpzaam zijn. Zij ontmoeten Hem daar werkelijk, nadat Hij kort te voren, van Zijn dikwijls maandenlange afwezigheid teruggekeerd is, en stellen Hem hun plan voor. Hij wijst het echter af en vertrekt pas na hun verwijdering uit Galilea, Zich een weg kiezende, waarop Hij “niet in het openbaar, maar heimelijk, ” te Jeruzalem kan komen. Deze weg wordt ons in Luk. 9: 51-11: 13 voorgesteld: 1) De Heere blijft aan de westzijde van de Jordaan en wil door Samaria trekken; omdat Hem echter de gevraagde herbergzaamheid door de Samaritanen geweigerd wordt, trekt Hij langs de grenzen verder, tot Salim; 2) als Hij van daaruit Zijn reis voortzet, meldt zich iemand aan om opgenomen te worden onder Zijn discipelen, aan wie Hij echter niet vergunt afscheid van zijn familie te nemen, maar tot voorwaarde stelt, dat hij dadelijk in dienst van het rijk van God treedt; 3) dadelijk daarop zendt Hij de 70 discipelen, waaronder de nieuw opgenomene zich zeker reeds bevindt, naar die plaatsen van Perea uit, waar Hij later, wanneer Hij Zijn plan voor Judea en Jeruzalem uitgevoerd heeft, zelf denkt te komen, en trekt met de twaalven zeer langzaam door het Jordaandal; 4) te Jericho ontmoet Hij de zeventig weer, die van hun zending teruggekeerd zijn, en vertelt aan een schriftgeleerde, die Hem een vraag voorgelegd heeft om Hem te verzoeken, de gelijkenis van de barmhartige Samaritaan; 5) Zijn reis naar Jeruzalem voert Hem naar Bethanië, daar gaat Hij naar het huis van Martha en spreekt van het éne nodige; 6) ‘s avonds nog komt Hij aan de voet van de Olijfberg, brengt daar de nacht door in het gebed, en geeft de volgende morgen aan Zijn discipelen het onderricht omtrent het gebed. Hier breekt het reisverhaal van Lukas af; in Joh. 7: 14vv. zien wij dan Jezus midden op het feest (zaterdag, 15 oktober van het jaar 29) in de tempel optreden; in Joh. 8: 59) echter, omdat Hij door de Joden met de dood bedreigd wordt, trekt Hij Zich uit de tempel terug.

Reeds bij deze 6 hoofdstukken, blijkt een groot persoonlijk belang, dat de Evangelist Lukas juist in het vijfde gedeelte van het leven van Jezus, zoals wij dat verdeeld hebben, gesteld heeft, en nog meer komt dat uit in de voorstelling van de werkzaamheid van Christus in Perea, die de overige Evangelisten eigenlijk geheel ter zijde gelaten hebben. Dat kan niet toevallig zijn, ook niet daarop berusten, dat de schriftelijke berichten, die hij gebruikte, juist voor dit gedeelte bijzonder uitgebreid geweest waren (want welke dergelijke berichten, behalve die van de twee eerste evangelisten kunnen wij ons denken, die, omdat zij voor de kerk verloren zijn gegaan, niet in de rij geplaatst waren van degenen, die hij in hoofdstuk 1: 1 uitdrukkelijk tegenover zijn eigen Evangelie stelt?) Wij geloven eerder, dat hij van nu af als ooggetuige spreekt en Zijn reisverhaal niets anders is dan een samenstelling van al hetgeen hij van begin af zelf gezien en gehoord heeft (1 Joh. 1: 3). Nadat hij in hfst. 1: 5-2: 52 datgene samengesteld heeft, wat, behalve het in MATTHEUS. 2 meegedeelde uit de geschiedenis van Zijn kindsheid overigens nog bekend was, om zijn Evangelie “van het begin af” (1: 3) in orde te schrijven, heeft hij in 3: 1-9: 50 datgene weergegeven, wat de gebruikelijke overlevering (MATTHEUS. 3: 1-18: 35; Mark. 1: 1-9: 50) uit de werkzaamheid van Jezus in Galilea te berichten heeft. Daarbij heeft hij vooraf iets ter zijde gelegd, wat hij in het reisverhaal wilde opnemen, en hij begint in 9: 51-56 het reisverhaal met de geschiedenis, die de inleiding is tot de geschiedenis van het leven van Jezus, en die hem uit de mond van Johannes of van zijn broeder Jakobus zelf bekend geworden is. In 9: 57-62 verbindt hij dan terstond twee voorvallen uit de werkzaamheid van de Heere in Galilea (MATTHEUS. 8: 18-22) met de geschiedenis van Zijn eigen intrede in de dienst van het Woord. Terwijl wij namelijk in hoofdstuk 8: 22 hem, die zich aanmeldde om onder de volgers van Jezus te worden opgenomen met de vraag: “laat mij eerst toe, dat ik afscheid neme van degenen, die in mijn huis zijn, ” als een geheel onbekende behandeld hebben, treedt hij nu uit zijn onbekendheid tevoorschijn. Hij onderscheidt zich werkelijk van die schriftgeleerde, die weliswaar geen voorwaarde stelde om Hem na te volgen, maar het hem door de Heer gegeven voorschrift niet wilde nakomen. Veel meer komt hij voor als een gelijkgezinde van de tweede, in wie wij Thomas herkenden. Het is werkelijk in onze tijd de gewoonte geworden, Lukas de schrijver van het derde Evangelie en van de Handelingen der Apostelen, als een Christen uit de heidenen te beschouwen, wiens woonplaats waarschijnlijk Antiochië geweest is. Deze veronderstelling heeft enkel tot grond de plaats Kol. 4: 14 vgl. met vs 11 (omdat Paulus Aristarchus, Markus en Justus als zijn enige medehelpers uit “de besnijdenis” aanwijst, zo volgt het vanzelf, dat Lukas niet uit de besnijdenis geweest is, maar van heidense afkomst is). Zij behoudt echter geheel haar recht, wanneer wij daartegenover aannemen, dat hij oorspronkelijk zeker óf geheel óf gedeeltelijk van heidense ouders geboren, maar toen als proseliet van de gerechtigheid 17: 9) tot de Joodse kerk overgegaan, en van daar tot kennis van Jezus Christus gekomen is. Hij is waarschijnlijk afkomstig uit een van der tien steden 4: 25), waarvan wellicht Pella de hier bedoelde is; (onder de veronderstelling, dat deze stad dezelfde geweest is als het tegenwoordige Tubakat Fahil aan de Jordaan). Daar leefde hij als arts, en was reeds tot het geloof aan de Messiaanse heerlijkheid van Jezus gekomen. Toen deze, nadat Hem door de Samaritanen de herbergzaamheid geweigerd was, in de nabijheid van zijn woonplaats kwam, vatte hij het besluit op, zich als Zijn discipel aan te bieden, en werd ook, omdat hij de ernstige vermaning, die de Heere hem gaf, ter harte wist te nemen, onder het getal van de discipelen aangenomen, en spoedig daarop als een van de zeventigen uitgezonden. Wat in het bijzonder beslissend moet geweest zijn voor zijn geloof, is naar alle schijn dat gedeelte van de werkzaamheid van Christus in Galilea, dat hij op verscheidene plaatsen van zijn reisverhaal heeft ingelast en daarmee heeft willen aanwijzen, al is het niet als iets, dat hij zelf gezien en gehoord heeft, dan toch als iets, waaraan hij zelf deel heeft gehad. In 1: 1vv. noemt hij namelijk de feiten van de evangelische geschiedenis, “die onder ons volkomen zekerheid hebben; ” dat “onder ons” geeft te verstaan, dat, voordat het tot deze zekerheid kwam, hij reeds tot de heilige kring van de discipelen en discipelinnen van Jezus (vgl. 24: 22 en 24 : “sommige vrouwen van de onzen” en “sommigen ouder ons”) behoorde, en hij dus van de tijd af, dat die zekerheid begon, als ooggetuige schrijft, in tegenstelling van degenen, die “ter hand genomen hebben om in orde te stellen een verhaal van de dingen. ” Wanneer hij nu dadelijk bij het begin van de in de heilige kring gebeurde geschiedenissen nog niet tegenwoordig geweest is, zo heeft hij het alles toch van hen vernomen, die het van begin af aan zelf gezien hebben, en dienaars van het woord geweest zijn, en heeft hij zich niet tevreden gesteld met de verzwakte bron van de in omloop zijnde overlevering. Wat Theophilactus reeds vermoed heeft, dat de ongenoemde van de twee discipelen van Emmaüs in Luk. 24: 13vv. hij zelf, Lukas, geweest is, kan nauwelijks betwijfeld worden. Eerst moet men opmerken, schrijft P. Lange, dat Lukas de geschiedenis van die discipelen alleen verhaalt, en wel zó aanschouwelijk, dat daardoor reeds het vermoeden opgewekt wordt, dat hij als ooggetuige vertelt; bijzonder opvallend is het echter, dat hij de naam van de ene discipel niet noemt, terwijl hij toch de naam van de ander opgeeft, zonder dat voor hetgeen deze zei, de bijvoeging van zijn naam van enig belang was – “met de behandeling van Johannes vergeleken, doelt dit daarop, dat de schrijver in het eerste geval van zichzelf spreekt. ” In ieder geval wagen wij, verder gebruik makende van de voorheen aangehaalde plaats 1: 1-4 , te beweren, dat het behoorde tot de vereisten van een Evangelist, die het ondernam om het leven van Jezus op een grondige en juiste wijze te beschrijven voor alle tijden van de kerk, dat wanneer hij ook niet van het begin af zelf alles gezien heeft en een dienaar van het woord geweest is, zoals dit met Mattheüs en Johannes het geval geweest is, hij toch met zijn eigen leven aan dat van de Heere verbonden was. Zelfs bij Markus, die eigenlijk slechts als tolk van Petrus de daden en redenen van Christus teruggeeft, heeft dit in zo verre plaats, omdat hij zonder twijfel die jongeling geweest is, die bij de gevangenneming van Jezus een rol speelt (Mark. 14: 51vv. ); hoe veel te meer moet het in Lukas tot zijn recht komen, die wij kennen als de helper van die apostel, die zelf verre geweest is van de Heiland gedurende Zijn aardse leven, maar dan toch ook van “Zijn Evangelie en Zijn prediking van Jezus Christus spreekt (Rom. 16: 25)! Wij gaan nog verder en wagen zelfs te beweren, dat er zeker geen geschrift van de Canon van het Nieuwe Testament is, dat door niemand anders, dan door een onmiddellijk door de Heere zelf geroepen apostel of getuige geschreven was; wat de geleerden van Apollos of Barnabas zeggen, om deze of gene tot de schrijver van de brief aan de Hebreeën te maken, en wat zij over de schrijver van de brief van Judas aanvoeren, is eveneens verbeelding en uitvinding van henzelf, als de Jakobus III, die zij aanhalen, en de ouderling Johannes, van wie zij spreken om de brief van Jakobus, de derde brief van Johannes en de Openbaring aan de vermeende juiste man te brengen. De in het oog lopende gelijkheid van de brief aan de Hebreeën met het Evangelie van Lukas en de Handelingen der Apostelen, niet alleen in stijl en woorden, maar ook in eigenaardige leerpunten, geven eerder geheel ondubbelzinnig te kennen, dat deze Evangelist ook de schrijver van die brief is. Hij heeft zeker lange tijd met de gemeente te Jeruzalem in de nauwste betrekking gestaan, is een van haar oudste leden en een van haar oorspronkelijke dienaars van het Woord geweest, eer hij zich, evenals Barnabas en zelfs Petrus met de gemeente te Antiochië verbond en van daaruit een dienaar van Paulus werd. Daarom heeft hij ook, toen de Jeruzalemse gemeente na het verlies van haar apostolische herder een discipel van de Heere nodig had om haar in zware aanvechting met de autoriteit van Christus te raden, vrije toegang tot de zo eigenaardig gestemde harten; ja hij is het misschien ook geweest, die niet lang daarna de uitwijking van die gemeente naar Pella bemiddelde – 28: 31). Wanneer wij recht hebben met onze veronderstelling, dat er in Luk. 9: 61vv. gesproken wordt van de aanneming van Lukas zelf onder het getal van de apostelen, zo wordt het duidelijk, waarom hij van het vertrek van Jezus uit Galilea zo zelfstandig en breedvoerig schrijft; alsof zijn Evangelie een aanvulling van de beide voorafgaande was. Hij is nu in zijn levenselement, zowel wat zijn eigen persoon aangaat, als omdat de nu volgende gebeurtenis op de roeping van de heidenen tot het koninkrijk van God doelt. Om met de beide voorafgaande Evangelisten de laatste reis van Jezus naar Jeruzalem tot Zijn lijden en sterven in haar gehele grootheid en buitengewone heerlijkheid recht op de voorgrond te plaatsen, heeft hij het ook zeker volstrekt vermeden de Heere reeds nu Jeruzalems poort te doen binnentreden en in de tempel te laten verschijnen. Ja, hij laat Hem, waar Jeruzalem met zijn hoge raad en zijn volk ter sprake moeten komen, niet eens te Bethanië komen, en slaat de geschiedenis van de opwekking van Lazarus over, waarbij hij ook in geen geval aanwezig geweest is. Maar wanneer zijn reisverhaal nu ook door deze afscheiding het karakter van iets zonder samenhang of van onvolledigheid verkrijgt, zo heeft hij het toch duidelijk genoeg gemaakt en de aanvulling uit het Evangelie van Johannes, dat juist Jeruzalem en Juda tot de voornaamste schouwplaats van de werkzaamheid van Christus maakt, op de juiste wijze te doen plaatshebben. Op de ene plaats: Luk. 11: 13 hebben wij dat reeds gedaan, terwijl wij gewezen hebben op hetgeen in Joh. 7: 14 verteld wordt; zo laten wij Johannes verder berichten tot aan de herhaalde verdrijving van Jezus uit de tempel, die Hem noodzaakte, Zich naar de andere zijde van de Jordaan terug te trekken (Joh. 10: 39vv. ), zo zien wij Hem in Luk. 13: 1-9 op deze terugtocht als Hem de mensen van de door Pilatus omgebrachte Galileeërs verhalen, en Hij hen echter, nadat Hij te voren uitdrukkelijk het gesprek op Jeruzalem gebracht heeft, de gelijkenis van de onvruchtbare vijgeboom vertelt. De Evangelist geeft dan de invloed, die deze gelijkenis op het vervolg van de geschiedenis maakt, zeer bepaald daardoor te kennen, dat hij in Luk. 13: 10-21 er eveneens een aanvullend bericht uit de Galilese tijd op laat volgen, zoals hij zo iemand in Luk. 11: 14-12: 59 heeft laten voorafgaan. Wat het daarop volgende hoofdstuk Luk. 13: 22-35 betreft, zo kunnen wij in de woorden van de Heere: “Ik moet heden, en morgen, en de volgende dag reizen, ” geen grond vinden om dit hoofdstuk, zoals Wieseler gedaan heeft, voor gelijktijdig aan te zien met Joh. 11: 6 ; het komt echter wel goed overeen met Joh. 10: 40vv. en verplaatst ons naar de tijd in het begin van het jaar 30 n. Chr. Door het “heden” verstaat de Heere het tegenwoordige gedeelte van Zijn werk, dat door Zijn terugtocht in Joh. 11: 54 voorlopig afgebroken zal worden. Het “morgen” is, als Hij weer in het openbaar optreedt, wat in Luk. 17: 11 verteld wordt, en gaat tot aan de intocht in Jeruzalem, de dag daarna is dan Zijn werk in de eerste dagen van de goede week Luk. 19: 45vv. , waarmee Hij dadelijk dit tijdvak ingaat, waarin “Hij een einde zal nemen. ” Johannes heeft, wanneer hij als de plek van de tegenwoordige werkzaamheid van Christus, de plaats aangeeft, waar Johannes de Doper vroeger gedoopt heeft, Bethabara aan de overzijde van de Jordaan (Joh. 1: 28) op het oog. De getuigenis van Christus, die de Doper daar afgelegd heeft, herleefde dan ook werkelijk, hetgeen ook het doel van de Heere was, weer in de mensen, en velen geloofden in Hem. Dat ergert de Farizeeën; zij zouden Jezus daarom graag uit die landstreek weg hebben, en daarom zeggen zij Hem, terwijl zij Hem op het einde van Johannes wijzen, dat Herodes Agrippa, die toen naar alle waarschijnlijkheid weer eens te Livias resideerde, Hem naar het leven stond. Hij, de Heere, zegt tot hen, dat Hij het niet zou dulden, dat opnieuw een profeet, evenals Johannes, een uitzondering op de regel zou maken, waarnaar Jeruzalem de moordenares van de profeten was. Zijn einde zou daar door hen, Zijn tegenpartij volgen, en wel op de bepaalde tijd; maar in de hinderlagen van Herodes is geen gevaar. Hij is, terwijl Hij dat zegt, reeds op het punt om van Bethabara te vertrekken; en werkelijk trekt Hij nu naar de steden en vlekken van Perea, waar Hij Zich door de 70 discipelen heeft laten aanmelden (Luk. 10: 1); daarmee staat dan de opgave van Lukas in 13: 22 in betrekking, die hetgeen in Joh. 10: 40vv. gezegd is, onmiddellijk verder voortzet. Wij kunnen ons nu bij Luk. 14: 1-16: 18 aansluiten, zonder dat een verbreking van de samenhang merkbaar zou zijn, en daar vindt dan ook dit hoofdstuk MATTHEUS. 19: 3vv. met Mark. 10: 2vv. zijn chronologische plaats, terwijl Luk. 16: 18 daarmee gelijktijdig is. Dit is echter ook de tijd, waarin het bericht van de ziekte van Lazarus (Joh. 11: 1vv. ) tot Jezus komt. Toen de Heere echter de tijding ontving, ziet Hij in de geest, dat de ziekte reeds tot de dood overgegaan is, dat Hij dus, wanneer het enkel om een genezing te doen was, te laat zou komen, en begrijpt, dat de Vader iets groter, dan hetgeen de zusters gebeden hebben, door Hem wil laten volbrengen. Terwijl Hij nu nog twee dagen op de plaats bleef, waar Hij Zich nu bevindt, maakt Hij ergens van een geschikte gelegenheid gebruik, die ons toch niet nader meegedeeld is, om de gelijkenis van de rijke man en de arme Lazarus) te vertellen, dat klaarblijkelijk voor de discipelen een teken is, dat Lazarus in Bethanië niet meer in leven is. Zij verstaan de wenk niet, en daarom zegt de Heere hun na verloop van de beide dagen, als Hij naar Judea wil gaan, eerst figuurlijk, dan, als zij het nog niet verstaan, ronduit, hoe het met Lazarus staat en wat met hem gebeuren zal (Joh. 11: 7vv. ). In het ongeloof, waardoor de Joden zich verhardden tegenover de opwekking van degene, die reeds vier dagen in het graf gelegen had, werd het dus bewaarheid, wat Jezus in Luk. 16: 31 Abraham laat zeggen: “indien zij Mozes en de profeten niet horen” enz. Deze geschiedenis eindigt daarmee, dat de Heere enige tijd niet meer vrij onder de Joden wandelt, maar Zich naar Efraïm bij de woestijn Quarantania begeeft. Na omstreeks 2 weken verlaat Hij Zijn eenzaamheid weer, en terwijl Hij Zich nu naar die plaats beneden het meer van Genezareth begeeft, waar de Galilese feestgangers over de Jordaan plegen te gaan (omstreeks bij Bethsean) om aan de overzijde van dat meer naar Jericho en Jeruzalem te komen, begrijpen wij volkomen, waarom in Luk. 17: 11 van Hem staat: “dat Hij door het midden van Samaria en Galilea ging. ” Omdat deze plaats zich naar de tijd bij Joh. 11: 54vv. aansluit, begrijpen wij dadelijk hoe Lukas in 17: 1-10 woorden van Christus kan aanhalen, die nog tot de werkzaamheid in Galilea behoren, hij houdt daardoor hfdst. 16: 31 en 17: 11 chronologisch uit elkaar, en maakt gebruik van het rustpunt, dat de volgorde van de niet geheel medegedeelde gebeurtenissen vergunt, zoals reeds in hoofdstuk 11: 14-12: 59 en 13: 10-21 tot de mededeling van hetgeen hij uit het eerste deel van zijn Evangelie, dat over de werkzaamheid van Jezus in Galilea handelt (3: 1-9: 50) om de bovengemelde redenen zich voor het reisverhaal voorbehouden heeft. Uit het bovenstaande ziet men, hoe de Heere (nadat Hij in het begin van oktober 29 Galilea verlaten heeft, en van het midden van het loofhuttenfeest af tot aan het feest van de vernieuwing van de tempel (15 okt. tot 27 dec. ) in Judea en Jeruzalem Zijn werk gedaan heeft, eerst voor enigen tijd te Bethabara aan de Jordaan vertoeft. Hij is reeds op het punt van daar te vertrekken, als Hij iemand, die Hem een vraag doet over het zalig worden, met een ernstige vermaning en dreigende voorspelling antwoordt. Hoe weinig het echter het schrikbeeld van Herodes is, waardoor de Farizeeën, die jaloers zijn op Zijn toenemend aanzien, Hem uit deze streek willen verdrijven, dat Hem beweegt om verder te trekken, geeft Hij openlijk te kennen, dat Zijn weg naar de steden en markten, waaraan Hij een kwartaal geleden Zijn komst heeft laten melden, Hem altijd nader brengt aan de residentie van Herodes in Perea, dezelfde stad Livias, vanwaar 9 maanden geleden het bevel tot terdoodbrenging van de Doper uitgegaan is, en waarin de koning nu na een langere afwezigheid teruggekeerd is. De Farizeeën beproeven het daar op een andere wijze, om Hem voor het volk te schande te maken, en drijven, evenals eertijds hun ambtsbroeders in Galilea, hun spel dan eens met heimelijk bespieden, onder het masker van de vriendschap, dan eens met verdachte redenen voor de oren van het volk. Hij echter weet hun aanvallen op een meesterlijke wijze te ontkomen, scheidt Zich, evenals vroeger in Galilea, zo nu in Perea, maar veel spoediger, zowel van de onbesliste navolgers als van de verklaarde tegenpartij, en maakt Zich zoveel te meer plaatsen in de harten van de tollenaars en zondaars door Zijn herderlijke trouw om het verlorene te zoeken. De wenk, die Hij hun in de gelijkenis van de onrechtvaardige rentmeester geeft, opdat zij hun oprechte en grondige bekering door daden zullen tonen, valt in vruchtbare grond; want de handelwijze met den onrechtvaardige mammon, zoals dat naderhand Zachéüs toont (Luk. 19: 8), is niets anders dan een vrucht van het in die gelijkenis uitgestrooide zaad. Daarentegen is het hart van de Farizeeën met zulke vaste banden aan de dienst van de Mammon gebonden, dat zij liever met Jezus spotten, dan acht geven op Zijn leer, en terwijl elke heilbegerige en boetvaardige ziel met geweld in Gods rijk binnendringt, blijven zij, die zichzelf rechtvaardigen voor de mensen, buiten staan, en komen altijd nader aan het gericht (Luk. 16: 14-17). Hier sluit zich dan de volgende geschiedenis aan, zoals uit de paralelle plaats, die de gehele verhandeling slechts beknopt aanduidt (Luk. 16: 18), blijkt.

2. En vele scharen volgden Hem op Zijn reis door Perea, evenals vroeger bij Zijn tochten door Galilea, en Hij genas ze daar, zoveel zieken als men tot Hem bracht (hoofdstuk 4: 24; 8: 16; 9: 35; 12: 15; 14: 35vv).

Zagen wij op grond van het overzicht bij alle afwijkingen in bijzonderheden toch over het geheel een wezenlijke overeenstemming bij de drie eerste Evangelisten in de hoofdstukken MATTHEUS. 4: 12-18: 35 Mark. 1: 14-9: 50 Luk. 4: 14-9: 50 , zo zien wij van daar tot aan de laatste reis naar Jeruzalem, waar de overeenstemming weer blijkt (MATTHEUS. 20: 17vv. Mark. 10: 32 Luk. 18: 31), zo’n verwantschap slechts in de hoofdstukken MATTHEUS. 19: 1-20: 16 Mark. 10: 1-31 en Luk. 18: 15-30 Mattheus vertelt hier wel het breedvoerigst, Lukas het kortst, toch valt de overeenstemming dadelijk in het oog; daarentegen geeft Lukas 9: 51-18: 14 een reisverhaal, dat ons in zijn bijzonderheden eerst uit de in Joh. 7: 1-11: 54 meegedeelde voorvallen duidelijk wordt. De twee eerste Evangelisten, Mattheus en Markus, hebben slechts de werkzaamheid van Jezus in Galilea willen voorstellen, om dan dadelijk tot de geschiedenis van Zijn lijden en sterven te Jeruzalem met de opstanding op de derde dag over te gaan, waarbij zij het daartussen liggend oponthoud in Perea slechts als een overgang behandelden. De derde Evangelist Lukas daarentegen heeft juist dit oponthoud in Perea met voorliefde aangehaald. Hij heeft de vroegere werkzaamheid in Galilea als een voorbereiding daarvoor zó behandeld, dat hij veel daarvan nu eerst aanhaalt; en wanneer nu, zoals hij ook werkelijk doet, de werkzaamheid in Perea slechts als een voorbereiding tot hetgeen in Judea en Jeruzalem volbracht zal worden, behandeld wordt, werd daardoor vanzelf in dat gebied ingegrepen, dat daarna de vierde Evangelist uitsluitend behandeld heeft in de tijd van de werkzaamheid van Jezus in Judea. Deze wordt verdeeld in twee hoofdafdelingen, die in Joh. 6 hun kenteken hebben, in de werkzaamheid voor en na die in Galilea. Op de laatste, in Joh. 7 beschreven, komt het dan hier aan. Wij hebben reeds in hoofdstuk 12: 22 en 16: 1 daarop opmerkzaam gemaakt, hoe de afdeling Luk. 9: 51-13: 9 gedeeltelijk) bijdragen van de werkzaamheid in Galilea bevat, voor het overige echter (Luk. 9: 51-11: 13 en hoofdstuk 13: 1-9) in dezelfde tijd valt, die in Joh. 7: 1-10: 42 aangegeven wordt, met dit onderscheid dat Johannes de aanwezigheid van Jezus in Jeruzalem en in het landschap van Judea, Lukas daarentegen de reis daarheen op de weg door Perea (boven vs. 1) behandelt. Vergelijken wij de beide Evangelisten met elkaar, dan vertelt eerst Joh. 7: 1-10 hetgeen aan het vertrek van Jezus uit Galilea voorafging. Op de volgende dag namelijk, nadat de Heere naar Kapérnaüm teruggekeerd was, en daar de gesprekken met Petrus en de andere discipelen gehad had (MATTHEUS. 17: 24-18: 35), kwamen Zijn broeders tot Hem en eisten van Hem de onbekendheid, waarin Hij tot hiertoe geleefd had, op te geven, het landschap Galilea voorgoed te verlaten, en op het aanstaande loofhuttenfeest naar Jeruzalem te gaan om zich daar openlijk als de Messias te verklaren en de troon van David in bezit te nemen. Wij kunnen onder deze “broeders” geen lichamelijke broeders (?) (Uit 2: 23), noch zijn neven verstaan (want die had Jezus allen, behalve Joses, onder het getal van de apostelen opgenomen 10: 4). Wel echter hebben wij aan zijn zwagers, de echtgenoten van zijn zusters te denken, waartoe ons het gebruik van de uitdrukking bij de Hebreeën recht geeft. Daardoor toch worden meermalen de naaste bloedverwanten, vrienden en familiebetrekkingen aangeduid, zonder over de betrekking iets anders aan te geven (Gen. 13: 8; 24: 27; 31: 23, 32). Wij hebben daartoe des te meer recht, omdat in Mark. 3: 21 en 31 uitdrukkelijk van hen sprake is, die de bloedverwantschap van Jezus uitmaakten, waar het woord “broeders” voor hen gebruikt wordt, tot een bewijs, dat dit woord in betrekking tot hen slechts die algemene zin heeft. Wat nu Zijn familie of Zijn broeders in meer algemene zin betreft, de beide plaatsen hfdst. 12: 46 en 13: 55vv. geven duidelijk te kennen, dat men zowel te Kapérnaüm als in Nazareth, waar zij hun woonplaats hadden, van zulke broeders spreken kon. Zoals wij in hoofdstuk 8: 15 verklaard hebben, hadden Zijn moeder Maria met Zijn neef Joses en de familie van Petrus zich daar tot één familie aangesloten, en het wordt nu duidelijk, waarom de Heere in ter voldoening van de didrachmen voor zichzelf en Petrus alleen betaalt, zonder ook voor de andere discipelen te zorgen. Hij handelt daar juist als de eigenlijke huisheer, hier daarentegen waren Zijn zusters of nichten, omdat zij gehuwd waren, terug gebleven, evenals de Nazarethaners slechts van hen zeggen: “Zijn ze niet allen bij ons?” terwijl zij van de broeders of neven slechts de namen aangeven. Deze zwagers worden zonder twijfel bedoeld, wanneer in Joh. 7: 5 gezegd wordt: “ook Zijn broeders geloofden niet in Hem; daardoor wordt openbaar aangetoond, dat zij, evenals de meesten van hun landgenoten, in het bijzonder ook hun medeburgers van Nazareth (hoofdstuk 13: 54vv. ), niet wisten wat zij van Jezus moesten denken. Aan de ene zijde konden zij de indruk van het buitengewone, het wonderbare, dat zij in Hem zagen, niet weerstaan; zij voelden wel, dat Hij een man was, die geheel voor Messias van Israël geschikt was, en zouden het zeker graag gezien hebben, wanneer Hij Zich daarvoor ook openlijk bekend gemaakt en datgene gedaan had, wat men over het algemeen verwachtte van degene, die komen zou. Dan, zo rekenden zij, kwam er toch een groot gedeelte eer en ander geluk aan hen, als aan Zijn bloedverwanten. Aan de andere zijde echter konden zij Hem in deze positie niet als de Messias erkennen. Het leven, dat Hij tot hiertoe geleid had, voerde naar hun gedachten eerder altijd verder af van de vestiging van het Messiaanse rijk, en zou tenslotte voor Hemzelf een smadelijk einde hebben, omdat Hij Zich nu reeds niet meer openlijk in Galilea durfde vertonen en reeds vele van Zijn vroegere aanhangers daar verloren had. Met dit laatste geval stond het inderdaad zo: Jezus heeft Zich na MATTHEUS. 15: 1vv. , d. i. sinds omstreeks vier maanden, niet meer in Kapernaüm laten zien; de vroegere geestdrift, die het volk bezield had, dat men Hem zelfs nemen en koning wilde maken (Joh. 6: 14vv. ), is intussen verdoofd. Men vraagt nog nauwelijks naar Hem, Hij is voor de mensen als verdwenen, ja, men mist Hem niet eens. Terwijl Zijn broeders of zwagers van de stand van zaken te Kapérnaüm in hun Nazareth hoorden, doet het hun leed, dat zij zich vroeger zo weinig om Hem bekommerd hebben, die de familie uit de geringe stand, zoals zij menen, tot hoge ereplaatsen had kunnen verheffen. Zij mochten Hem niet aan doodsgevaar overlaten, waaraan Hij Zich naar hun mening door een vals ingeslagen weg blootgesteld had; zij moesten Hem op het juiste spoor brengen, waar dan nog hoop voor hen was, om tot het doel te komen. Zij hielden het voor de juiste weg, dat Hij, in plaats van Zich in Galilea als het ware in een hoek te verbergen. Zijn aanhangers in Judea en Jeruzalem, die Hij Zich vroeger gewonnen had (Joh. 2: 23; 3: 22vv. ), toen echter in zekere zin in de steek gelaten had (hoofdstuk 4: 12vv. ), weer opzocht en Zich voor hen als de Messias opwierp. Omdat nu de tijd nabij gekomen is, waarin spoedig de bedevaarten naar het loofhuttenfeest een aanvang nemen, begeven zij zich naar Kapernaüm, om te zien, of zij daar Jezus niet ontmoeten kunnen, Hem hun raad meedelen en ook bij de uitvoering behulpzaam zijn. Zij ontmoeten Hem daar werkelijk, nadat Hij kort te voren, van Zijn dikwijls maandenlange afwezigheid teruggekeerd is, en stellen Hem hun plan voor. Hij wijst het echter af en vertrekt pas na hun verwijdering uit Galilea, Zich een weg kiezende, waarop Hij “niet in het openbaar, maar heimelijk, ” te Jeruzalem kan komen. Deze weg wordt ons in Luk. 9: 51-11: 13 voorgesteld: 1) De Heere blijft aan de westzijde van de Jordaan en wil door Samaria trekken; omdat Hem echter de gevraagde herbergzaamheid door de Samaritanen geweigerd wordt, trekt Hij langs de grenzen verder, tot Salim; 2) als Hij van daaruit Zijn reis voortzet, meldt zich iemand aan om opgenomen te worden onder Zijn discipelen, aan wie Hij echter niet vergunt afscheid van zijn familie te nemen, maar tot voorwaarde stelt, dat hij dadelijk in dienst van het rijk van God treedt; 3) dadelijk daarop zendt Hij de 70 discipelen, waaronder de nieuw opgenomene zich zeker reeds bevindt, naar die plaatsen van Perea uit, waar Hij later, wanneer Hij Zijn plan voor Judea en Jeruzalem uitgevoerd heeft, zelf denkt te komen, en trekt met de twaalven zeer langzaam door het Jordaandal; 4) te Jericho ontmoet Hij de zeventig weer, die van hun zending teruggekeerd zijn, en vertelt aan een schriftgeleerde, die Hem een vraag voorgelegd heeft om Hem te verzoeken, de gelijkenis van de barmhartige Samaritaan; 5) Zijn reis naar Jeruzalem voert Hem naar Bethanië, daar gaat Hij naar het huis van Martha en spreekt van het éne nodige; 6) ‘s avonds nog komt Hij aan de voet van de Olijfberg, brengt daar de nacht door in het gebed, en geeft de volgende morgen aan Zijn discipelen het onderricht omtrent het gebed. Hier breekt het reisverhaal van Lukas af; in Joh. 7: 14vv. zien wij dan Jezus midden op het feest (zaterdag, 15 oktober van het jaar 29) in de tempel optreden; in Joh. 8: 59 echter, omdat Hij door de Joden met de dood bedreigd wordt, trekt Hij Zich uit de tempel terug. Reeds bij deze 6 hoofdstukken, blijkt een groot persoonlijk belang, dat de Evangelist Lukas juist in het vijfde gedeelte van het leven van Jezus, zoals wij dat verdeeld hebben, gesteld heeft, en nog meer komt dat uit in de voorstelling van de werkzaamheid van Christus in Perea, die de overige Evangelisten eigenlijk geheel ter zijde gelaten hebben. Dat kan niet toevallig zijn, ook niet daarop berusten, dat de schriftelijke berichten, die hij gebruikte, juist voor dit gedeelte bijzonder uitgebreid geweest waren (want welke dergelijke berichten, behalve die van de twee eerste evangelisten kunnen wij ons denken, die, omdat zij voor de kerk verloren zijn gegaan, niet in de rij geplaatst waren van degenen, die hij in hoofdstuk 1: 1 uitdrukkelijk tegenover zijn eigen Evangelie stelt?) Wij geloven eerder, dat hij van nu af als ooggetuige spreekt en Zijn reisverhaal niets anders is dan een samenstelling van al hetgeen hij van begin af zelf gezien en gehoord heeft (1 Joh. 1: 3). Nadat hij in hfst. 1: 5-2: 52 datgene samengesteld heeft, wat, behalve het in MATTHEUS. 2 meegedeelde uit de geschiedenis van Zijn kindsheid overigens nog bekend was, om zijn Evangelie “van het begin af” (1: 3) in orde te schrijven, heeft hij in 3: 1-9: 50 datgene weergegeven, wat de gebruikelijke overlevering (MATTHEUS. 3: 1-18: 35; Mark. 1: 1-9: 50) uit de werkzaamheid van Jezus in Galilea te berichten heeft. Daarbij heeft hij vooraf iets ter zijde gelegd, wat hij in het reisverhaal wilde opnemen, en hij begint in 9: 51-56 het reisverhaal met de geschiedenis, die de inleiding is tot de geschiedenis van het leven van Jezus, en die hem uit de mond van Johannes of van zijn broeder Jakobus zelf bekend geworden is. In 9: 57-62 verbindt hij dan terstond twee voorvallen uit de werkzaamheid van de Heere in Galilea (MATTHEUS. 8: 18-22) met de geschiedenis van Zijn eigen intrede in de dienst van het Woord. Terwijl wij namelijk in hoofdstuk 8: 22 hem, die zich aanmeldde om onder de volgers van Jezus te worden opgenomen met de vraag: “laat mij eerst toe, dat ik afscheid neme van degenen, die in mijn huis zijn, ” als een geheel onbekende behandeld hebben, treedt hij nu uit zijn onbekendheid te voorschijn. Hij onderscheidt zich werkelijk van die schriftgeleerde, die weliswaar geen voorwaarde stelde om Hem na te volgen, maar het hem door de Heer gegeven voorschrift niet wilde nakomen. Veel meer komt hij voor als een gelijkgezinde van de tweede, in wie wij Thomas herkenden. Het is werkelijk in onze tijd de gewoonte geworden, Lukas de schrijver van het derde Evangelie en van de Handelingen der Apostelen, als een Christen uit de heidenen te beschouwen, wiens woonplaats waarschijnlijk Antiochië geweest is. Deze veronderstelling heeft enkel tot grond de plaats Kol. 4: 14 vgl. met vs 11 (omdat Paulus Aristarchus, Markus en Justus als zijn enige medehelpers uit “de besnijdenis” aanwijst, zo volgt het vanzelf, dat Lukas niet uit de besnijdenis geweest is, maar van heidense afkomst is). Zij behoudt echter geheel haar recht, wanneer wij daartegenover aannemen, dat hij oorspronkelijk zeker óf geheel óf gedeeltelijk van heidense ouders geboren, maar toen als proseliet van de gerechtigheid 17: 9) tot de Joodse kerk overgegaan, en van daar tot kennis van Jezus Christus gekomen is. Hij is waarschijnlijk afkomstig uit een van der tien steden 4: 25), waarvan wellicht Pella de hier bedoelde is; (onder de veronderstelling, dat deze stad dezelfde geweest is als het tegenwoordige Tubakat Fahil aan de Jordaan). Daar leefde hij als arts, en was reeds tot het geloof aan de Messiaanse heerlijkheid van Jezus gekomen. Toen deze, nadat Hem door de Samaritanen de herbergzaamheid geweigerd was, in de nabijheid van zijn woonplaats kwam, vatte hij het besluit op, zich als Zijn discipel aan te bieden, en werd ook, omdat hij de ernstige vermaning, die de Heere hem gaf, ter harte wist te nemen, onder het getal van de discipelen aangenomen, en spoedig daarop als een van de zeventigen uitgezonden. Wat in het bijzonder beslissend moet geweest zijn voor zijn geloof, is naar alle schijn dat gedeelte van de werkzaamheid van Christus in Galilea, dat hij op verscheidene plaatsen van zijn reisverhaal heeft ingelast en daarmee heeft willen aanwijzen, al is het niet als iets, dat hij zelf gezien en gehoord heeft, dan toch als iets, waaraan hij zelf deel heeft gehad. In 1: 1vv. noemt hij namelijk de feiten van de evangelische geschiedenis, “die onder ons volkomen zekerheid hebben; ” dat “onder ons” geeft te verstaan, dat, voordat het tot deze zekerheid kwam, hij reeds tot de heilige kring van de discipelen en discipelinnen van Jezus (vgl. 24: 22 en 24 : “sommige vrouwen van de onzen” en “sommigen ouder ons”) behoorde, en hij dus van de tijd af, dat die zekerheid begon, als ooggetuige schrijft, in tegenstelling van degenen, die “ter hand genomen hebben om in orde te stellen een verhaal van de dingen. ” Wanneer hij nu dadelijk bij het begin van de in de heilige kring gebeurde geschiedenissen nog niet tegenwoordig geweest is, zo heeft hij het alles toch van hen vernomen, die het van begin af aan zelf gezien hebben, en dienaars van het woord geweest zijn, en heeft hij zich niet tevreden gesteld met de verzwakte bron van de in omloop zijnde overlevering. Wat Theophilactus reeds vermoed heeft, dat de ongenoemde van de twee discipelen van Emmaüs in Luk. 24: 13vv. hij zelf, Lukas, geweest is, kan nauwelijks betwijfeld worden. Eerst moet men opmerken, schrijft P. Lange, dat Lukas de geschiedenis van die discipelen alleen verhaalt, en wel zó aanschouwelijk, dat daardoor reeds het vermoeden opgewekt wordt, dat hij als ooggetuige vertelt; bijzonder opvallend is het echter, dat hij de naam van de ene discipel niet noemt, terwijl hij toch de naam van de ander opgeeft, zonder dat voor hetgeen deze zei, de bijvoeging van zijn naam van enig belang was – “met de behandeling van Johannes vergeleken, doelt dit daarop, dat de schrijver in het eerste geval van zichzelf spreekt. ” In ieder geval wagen wij, verder gebruik makende van de voorheen aangehaalde plaats 1: 1-4 , te beweren, dat het behoorde tot de vereisten van een Evangelist, die het ondernam om het leven van Jezus op een grondige en juiste wijze te beschrijven voor alle tijden van de kerk, dat wanneer hij ook niet van het begin af zelf alles gezien heeft en een dienaar van het woord geweest is, zoals dit met Mattheüs en Johannes het geval geweest is, hij toch met zijn eigen leven aan dat van de Heere verbonden was. Zelfs bij Markus, die eigenlijk slechts als tolk van Petrus de daden en redenen van Christus teruggeeft, heeft dit in zo verre plaats, omdat hij zonder twijfel die jongeling geweest is, die bij de gevangenneming van Jezus een rol speelt (Mark. 14: 51vv. ); hoe veel te meer moet het in Lukas tot zijn recht komen, die wij kennen als de helper van die apostel, die zelf verre geweest is van de Heiland gedurende Zijn aardse leven, maar dan toch ook van “Zijn Evangelie en Zijn prediking van Jezus Christus spreekt (Rom. 16: 25)! Wij gaan nog verder en wagen zelfs te beweren, dat er zeker geen geschrift van de Canon van het Nieuwe Testament is, dat door niemand anders, dan door een onmiddellijk door de Heere zelf geroepen apostel of getuige geschreven was; wat de geleerden van Apollos of Barnabas zeggen, om deze of gene tot de schrijver van de brief aan de Hebreeën te maken, en wat zij over de schrijver van de brief van Judas aanvoeren, is eveneens verbeelding en uitvinding van henzelf, als de Jakobus III, die zij aanhalen, en de ouderling Johannes, van wie zij spreken om de brief van Jakobus, de derde brief van Johannes en de Openbaring aan de vermeende juiste man te brengen. De in het oog lopende gelijkheid van de brief aan de Hebreeën met het Evangelie van Lukas en de Handelingen der Apostelen, niet alleen in stijl en woorden, maar ook in eigenaardige leerpunten, geven eerder geheel ondubbelzinnig te kennen, dat deze Evangelist ook de schrijver van die brief is. Hij heeft zeker lange tijd met de gemeente te Jeruzalem in de nauwste betrekking gestaan, is een van haar oudste leden en een van haar oorspronkelijke dienaars van het Woord geweest, eer hij zich, evenals Barnabas en zelfs Petrus met de gemeente te Antiochië verbond en van daaruit een dienaar van Paulus werd. Daarom heeft hij ook, toen de Jeruzalemse gemeente na het verlies van haar apostolische herder een discipel van de Heere nodig had om haar in zware aanvechting met de autoriteit van Christus te raden, vrije toegang tot de zo eigenaardig gestemde harten; ja hij is het misschien ook geweest, die niet lang daarna de uitwijking van die gemeente naar Pella bemiddelde – 28: 31). Wanneer wij recht hebben met onze veronderstelling, dat er in Luk. 9: 61vv. gesproken wordt van de aanneming van Lukas zelf onder het getal van de apostelen, zo wordt het duidelijk, waarom hij van het vertrek van Jezus uit Galilea zo zelfstandig en breedvoerig schrijft; alsof zijn Evangelie een aanvulling van de beide voorafgaande was. Hij is nu in zijn levenselement, zowel wat zijn eigen persoon aangaat, als omdat de nu volgende gebeurtenis op de roeping van de heidenen tot het koninkrijk van God doelt. Om met de beide voorafgaande Evangelisten de laatste reis van Jezus naar Jeruzalem tot Zijn lijden en sterven in haar gehele grootheid en buitengewone heerlijkheid recht op de voorgrond te plaatsen, heeft hij het ook zeker volstrekt vermeden de Heere reeds nu Jeruzalems poort te doen binnentreden en in de tempel te laten verschijnen. Ja, hij laat Hem, waar Jeruzalem met zijn hoge raad en zijn volk ter sprake moeten komen, niet eens te Bethanië komen, en slaat de geschiedenis van de opwekking van Lazarus over, waarbij hij ook in geen geval aanwezig geweest is. Maar wanneer zijn reisverhaal nu ook door deze afscheiding het karakter van iets zonder samenhang of van onvolledigheid verkrijgt, zo heeft hij het toch duidelijk genoeg gemaakt en de aanvulling uit het Evangelie van Johannes, dat juist Jeruzalem en Juda tot de voornaamste schouwplaats van de werkzaamheid van Christus maakt, op de juiste wijze te doen plaatshebben. Op de ene plaats: Luk. 11: 13 hebben wij dat reeds gedaan, terwijl wij gewezen hebben op hetgeen in Joh. 7: 14 verteld wordt; zo laten wij Johannes verder berichten tot aan de herhaalde verdrijving van Jezus uit de tempel, die Hem noodzaakte, Zich naar de andere zijde van de Jordaan terug te trekken (Joh. 10: 39vv. ), zo zien wij Hem in Luk. 13: 1-9 op deze terugtocht als Hem de mensen van de door Pilatus omgebrachte Galileeërs verhalen, en Hij hen echter, nadat Hij te voren uitdrukkelijk het gesprek op Jeruzalem gebracht heeft, de gelijkenis van de onvruchtbare vijgeboom vertelt. De Evangelist geeft dan de invloed, die deze gelijkenis op het vervolg van de geschiedenis maakt, zeer bepaald daardoor te kennen, dat hij in Luk. 13: 10-21 er eveneens een aanvullend bericht uit de Galilese tijd op laat volgen, zoals hij zo iemand in Luk. 11: 14-12: 59 heeft laten voorafgaan. Wat het daarop volgende hoofdstuk Luk. 13: 22-35 betreft, zo kunnen wij in de woorden van de Heere: “Ik moet heden, en morgen, en de volgende dag reizen, ” geen grond vinden om dit hoofdstuk, zoals Wieseler gedaan heeft, voor gelijktijdig aan te zien met Joh. 11: 6 ; het komt echter wel goed overeen met Joh. 10: 40vv. en verplaatst ons naar de tijd in het begin van het jaar 30 n. Chr. Door het “heden” verstaat de Heere het tegenwoordige gedeelte van Zijn werk, dat door Zijn terugtocht in Joh. 11: 54 voorlopig afgebroken zal worden. Het “morgen” is, als Hij weer in het openbaar optreedt, wat in Luk. 17: 11 verteld wordt, en gaat tot aan de intocht in Jeruzalem, de dag daarna is dan Zijn werk in de eerste dagen van de goede week Luk. 19: 45vv. , waarmee Hij dadelijk dit tijdvak ingaat, waarin “Hij een einde zal nemen. ” Johannes heeft, wanneer hij als de plek van de tegenwoordige werkzaamheid van Christus, de plaats aangeeft, waar Johannes de Doper vroeger gedoopt heeft, Bethabara aan de overzijde van de Jordaan (Joh. 1: 28) op het oog. De getuigenis van Christus, die de Doper daar afgelegd heeft, herleefde dan ook werkelijk, hetgeen ook het doel van de Heere was, weer in de mensen, en velen geloofden in Hem. Dat ergert de Farizeeën; zij zouden Jezus daarom graag uit die landstreek weg hebben, en daarom zeggen zij Hem, terwijl zij Hem op het einde van Johannes wijzen, dat Herodes Agrippa, die toen naar alle waarschijnlijkheid weer eens te Livias resideerde, Hem naar het leven stond. Hij, de Heere, zegt tot hen, dat Hij het niet zou dulden, dat opnieuw een profeet, evenals Johannes, een uitzondering op de regel zou maken, waarnaar Jeruzalem de moordenares van de profeten was. Zijn einde zou daar door hen, Zijn tegenpartij volgen, en wel op de bepaalde tijd; maar in de hinderlagen van Herodes is geen gevaar. Hij is, terwijl Hij dat zegt, reeds op het punt om van Bethabara te vertrekken; en werkelijk trekt Hij nu naar de steden en vlekken van Perea, waar Hij Zich door de 70 discipelen heeft laten aanmelden (Luk. 10: 1); daarmee staat dan de opgave van Lukas in 13: 22 in betrekking, die hetgeen in Joh. 10: 40vv. gezegd is, onmiddellijk verder voortzet. Wij kunnen ons nu bij Luk. 14: 1-16: 18 aansluiten, zonder dat een verbreking van de samenhang merkbaar zou zijn, en daar vindt dan ook dit hoofdstuk MATTHEUS. 19: 3vv. met Mark. 10: 2vv. zijn chronologische plaats, terwijl Luk. 16: 18 daarmee gelijktijdig is. Dit is echter ook de tijd, waarin het bericht van de ziekte van Lazarus (Joh. 11: 1vv. ) tot Jezus komt. Toen de Heere echter de tijding ontving, ziet Hij in de geest, dat de ziekte reeds tot de dood overgegaan is, dat Hij dus, wanneer het enkel om een genezing te doen was, te laat zou komen, en begrijpt, dat de Vader iets groter, dan hetgeen de zusters gebeden hebben, door Hem wil laten volbrengen. Terwijl Hij nu nog twee dagen op de plaats bleef, waar Hij Zich nu bevindt, maakt Hij ergens van een geschikte gelegenheid gebruik, die ons toch niet nader meegedeeld is, om de gelijkenis van de rijke man en de arme Lazarus) te vertellen, dat klaarblijkelijk voor de discipelen een teken is, dat Lazarus in Bethanië niet meer in leven is. Zij verstaan de wenk niet, en daarom zegt de Heere hun na verloop van de beide dagen, als Hij naar Judea wil gaan, eerst figuurlijk, dan, als zij het nog niet verstaan, ronduit, hoe het met Lazarus staat en wat met hem gebeuren zal (Joh. 11: 7vv. ). In het ongeloof, waardoor de Joden zich verhardden tegenover de opwekking van degene, die reeds vier dagen in het graf gelegen had, werd het dus bewaarheid, wat Jezus in Luk. 16: 31 Abraham laat zeggen: “indien zij Mozes en de profeten niet horen” enz. Deze geschiedenis eindigt daarmee, dat de Heere enige tijd niet meer vrij onder de Joden wandelt, maar Zich naar Efraïm bij de woestijn Quarantania begeeft. Na omstreeks 2 weken verlaat Hij Zijn eenzaamheid weer, en terwijl Hij Zich nu naar die plaats beneden het meer van Genezareth begeeft, waar de Galilese feestgangers over de Jordaan plegen te gaan (omstreeks bij Bethsean) om aan de overzijde van dat meer naar Jericho en Jeruzalem te komen, begrijpen wij volkomen, waarom in Luk. 17: 11 van Hem staat: “dat Hij door het midden van Samaria en Galilea ging. ” Omdat deze plaats zich naar de tijd bij Joh. 11: 54vv. aansluit, begrijpen wij dadelijk hoe Lukas in 17: 1-10 woorden van Christus kan aanhalen, die nog tot de werkzaamheid in Galilea behoren, hij houdt daardoor hfdst. 16: 31 en 17: 11 chronologisch uit elkaar, en maakt gebruik van het rustpunt, dat de volgorde van de niet geheel medegedeelde gebeurtenissen vergunt, zoals reeds in hoofdstuk 11: 14-12: 59 en 13: 10-21 tot de mededeling van hetgeen hij uit het eerste deel van zijn Evangelie, dat over de werkzaamheid van Jezus in Galilea handelt (3: 1-9: 50) om de bovengemelde redenen zich voor het reisverhaal voorbehouden heeft. Uit het bovenstaande ziet men, hoe de Heere (nadat Hij in het begin van oktober 29 Galilea verlaten heeft, en van het midden van het loofhuttenfeest af tot aan het feest van de vernieuwing van de tempel (15 okt. tot 27 dec. ) in Judea en Jeruzalem Zijn werk gedaan heeft, eerst voor enigen tijd te Bethabara aan de Jordaan vertoeft. Hij is reeds op het punt van daar te vertrekken, als Hij iemand, die Hem een vraag doet over het zalig worden, met een ernstige vermaning en dreigende voorspelling antwoordt. Hoe weinig het echter het schrikbeeld van Herodes is, waardoor de Farizeeën, die jaloers zijn op Zijn toenemend aanzien, Hem uit deze streek willen verdrijven, dat Hem beweegt om verder te trekken, geeft Hij openlijk te kennen, dat Zijn weg naar de steden en markten, waaraan Hij een kwartaal geleden Zijn komst heeft laten melden, Hem altijd nader brengt aan de residentie van Herodes in Perea, dezelfde stad Livias, vanwaar 9 maanden geleden het bevel tot terdoodbrenging van de Doper uitgegaan is, en waarin de koning nu na een langere afwezigheid teruggekeerd is. De Farizeeën beproeven het daar op een andere wijze, om Hem voor het volk te schande te maken, en drijven, evenals eertijds hun ambtsbroeders in Galilea, hun spel dan eens met heimelijk bespieden, onder het masker van de vriendschap, dan eens met verdachte redenen voor de oren van het volk. Hij echter weet hun aanvallen op een meesterlijke wijze te ontkomen, scheidt Zich, evenals vroeger in Galilea, zo nu in Perea, maar veel spoediger, zowel van de onbesliste navolgers als van de verklaarde tegenpartij, en maakt Zich zoveel te meer plaatsen in de harten van de tollenaars en zondaars door Zijn herderlijke trouw om het verlorene te zoeken. De wenk, die Hij hun in de gelijkenis van de onrechtvaardige rentmeester geeft, opdat zij hun oprechte en grondige bekering door daden zullen tonen, valt in vruchtbare grond; want de handelwijze met den onrechtvaardige mammon, zoals dat naderhand Zachéüs toont (Luk. 19: 8), is niets anders dan een vrucht van het in die gelijkenis uitgestrooide zaad. Daarentegen is het hart van de Farizeeën met zulke vaste banden aan de dienst van de Mammon gebonden, dat zij liever met Jezus spotten, dan acht geven op Zijn leer, en terwijl elke heilbegerige en boetvaardige ziel met geweld in Gods rijk binnendringt, blijven zij, die zichzelf rechtvaardigen voor de mensen, buiten staan, en komen altijd nader aan het gericht (Luk. 16: 14-17). Hier sluit zich dan de volgende geschiedenis aan, zoals uit de paralelle plaats, die de gehele verhandeling slechts beknopt aanduidt (Luk. 16: 18), blijkt.

3. KruisverwijzingenMarkus 10:2→Hebreeën 3:9→Maleachi 2:14→Mattheüs 22:16→Johannes 8:6→Mattheüs 5:31→Lukas 11:53→Mattheüs 22:35→— En de Farizeen kwamen tot Hem, verzoekende Hem, en zeggende tot Hem: Is het een mens geoorloofd zijn vrouw te verlaten, om allerlei oorzaak?
   

   Het was in de laatste tijd van het wandelen van de Heere in het land aan de overzijde van de Jordaan, in de eerste dagen van februari 30. En de Farizeeën kwamen tot Hem, verzoekende Hem met een lastige vraag en zeggende tot Hem: Is het een mens geoorloofd, zoals Mozes uitdrukkelijk heeft toegestaan, zijn vrouw te verlaten? Bezit hij zo onbeperkt het recht tot scheiding, dat hij die kan laten gebeuren, zoals een gedeelte van onze schriftgeleerden beweert 24: 1″), om allerlei oorzaak?

Men mag de vraag van de Farizeeën niet zo uitleggen, alsof men Jezus in de strijd van de beide scholen, die van Hillel met die van Schammai wilde wikkelen, opdat Hij met de ene of de andere partij in ongenoegen zou komen; want dat het een van beide daaraan gelegen geweest is, Hem voor zich te winnen, is toch in geen geval aan te nemen, en bovendien kan men in Mark. 10: 3 uitdrukkelijk zien, dat er sprake is, of de echtscheiding geoorloofd is of niet. Zonder twijfel verwachtten de Farizeeën, dat Jezus zou verklaren, dat het ongeoorloofd is; misschien hadden zij iets van Zijn uitspraak in de bergrede (hoofdstuk 5: 31vv. ) gehoord, maar wanneer dit ook niet het geval geweest was, zo kenden zij Hem toch reeds sinds lang in Zijn heilige gestrengheid en Zijn ernstige behandeling van godsdienstige vragen om zich een antwoord uit Zijn mond te beloven, dat aan de man iedere soort van scheiding van zijn vrouw verbood. Zij hadden er zich dan ook reeds op voorbereid, Hem voor te stellen als iemand, die de wet opheft en Mozes niet meer wilde laten gelden. En omdat zij aan de ene zijde wel van het volk konden veronderstellen, dat zij zich nooit hun Mozes zouden laten ontnemen, en in het bijzonder niet het recht van scheiding, waarin men een soort van vergoeding had voor de niet meer in gebruik zijnde polygamie, zo konden zij wel van de andere zijde berekenen, dat, wanneer Herodes iets van de nieuwe Leraar hoorde, die zich in zijn onmiddellijke nabijheid bevond en daar grondstellingen verbreidde, die voor hem een herhaling moesten zijn van de woorden van Johannes: “het is u niet geoorloofd de vrouw van uw broeder te hebben” – en dat hij het spoedig zou horen, daarvoor hadden zij in ieder geval ook reeds gezorgd – dan zou de koning zich niet lang bedenken, om de nieuwe profeet eveneens uit de weg te ruimen, als hij het de Doper gedaan had. Uit de gehele samenhang van de evangelische geschiedenis blijkt namelijk duidelijk, dat zo al niet in Livias zelf, toch ten minste in de naaste omtrek van de stad de vraag tot de Heere gericht werd. De mens vraagt graag breedvoerig en veel: “is dat of dat ook geoorloofd?” maar wanneer hij zo vraagt en naar de mening van zijn hart een “ja” tot antwoord moest hebben, heeft hij daarmee zelf reeds in zijn geweten het “nee” gesproken.

4. KruisverwijzingenGenesis 1:27→Genesis 5:2→Genesis 2:18→Mattheüs 12:3→Maleachi 2:15→Lukas 10:26→Genesis 2:23→Markus 12:26→— Doch Hij, antwoordende, zeide tot hen: Hebt gij niet gelezen, Die van den beginne den mens gemaakt heeft, dat Hij ze gemaakt heeft man en vrouw?
   

   Maar Hij greep hen aan in hun geweten, dat hun wel vanzelf getuigde wat Hij, als een door God gezonden Leraar alleen op hun vraag zeggen kon. Antwoordende zei Hij tot hen: Hebt gij niet gelezen, omdat gij toch meent de Schrift meester te zijn, wat in de eerste geschiedenis van Mozes, op wiens wetgij u beroept (Gen. 1: 27), gezegd wordt, namelijk dat die van den beginne de mensen gemaakt heeft, namelijk de Heere God, dat Hij ze gemaakt heeft man en vrouw. Zo behoorden zij dan van het begin af ten nauwste bij elkaar en vormden zij een niet te scheiden mensenpaar.

5. Kruisverwijzingen1 Korinthe 6:16→Efeze 5:31→Genesis 2:21→1 Koningen 11:2→Markus 10:5→1 Korinthe 7:4→Psalmen 63:8→Deuteronomium 11:22→— En gezegd heeft: Daarom zal een mens vader en moeder verlaten, en zal zijn vrouw aanhangen, en die twee zullen tot een vlees zijn;
   

   Ook wilde de Heere de kennis van de onverbreekbaarheid van het huwelijk hun nader aanwijzen en op het hart drukken. Hij ging daarom voort: En weet gij niet, dat Mozes a) gezegd heeft: Daarom, omdat man en vrouw zo nauw zijnverbonden, dat daarvoor alles moet wijken, zal een mens vader en moeder verlaten en zal zijn vrouw aanhangen en b) die twee zullen tot een vlees zijn (Gen. 2: 24) zij zullen door wederkerige liefde onverbrekelijk aan elkaar verbonden zijn;

1. Efe. 5: 31 b) 1 Kor. 6: 16

6. KruisverwijzingenRomeinen 7:2→Markus 10:9→Spreuken 2:17→Efeze 5:28→Hebreeën 13:4→Maleachi 2:14→1 Korinthe 7:10→— Alzo dat zij niet meer twee zijn, maar een vlees. Hetgeen dan God samengevoegd heeft, scheide de mens niet.
   

   Alzo dat zij, zoals uit dat Godswoord, dat Adam in de mond gelegd is, kan worden afgeleid, niet meer twee naast elkaar staande personen zijn, maar één vlees. a) Hetgeen dan God samengevoegd heeft, zoals Hij man en vrouw metelkaar heeft verenigd, scheide de mens niet, die geen recht heeft Gods ordeningen omver te stoten. Hij alleen kan scheiding maken, die samengevoegd heeft, en Hij doet het, wanneer Hij de ene eerder laat sterven dan de ander. (Rom. 7: 2vv. ).

1. 1 Kor. 7: 10

Door deze plaats, waarop Christus Zich hier beroept, om de onoplosbaarheid van de echtelijke verbintenis aan te wijzen, verklaart Hij tevens, dat de monogamie (echt met een vrouw) alleen Gods wil is en overeenkomt met de aard van het huwelijk. Intussen was onder de wet, die tuchtmeester tot Christus, de polygamie onder de Joden reeds verdwenen, en stond de verbintenis met één vrouw reeds als een recht vast. Daarom behoefde dit niet te worden aangetoond.

7. KruisverwijzingenDeuteronomium 24:1→Mattheüs 5:31→Maleachi 2:16→Mattheüs 1:19→Jesaja 50:1→Markus 10:4→Jeremia 3:8→— Zij zeiden tot hem: Waarom heeft dan Mozes geboden een scheidbrief te geven en haar te verlaten?
   

   Dat bewijs uit de Schrift konden zij niet tegenspreken, maar zij meenden dat toch ook de wet niet verbroken kon worden. Zij zeiden dan tot Hem: Indien er dan, zoals Gij beweert, in het geheel van geen scheiding sprake kan zijn, a)waarom heeft dan Mozes geboden (Deut. 24: 1), aan de man, in wiens ogen zijn vrouw geen genade meer vindt, haar een scheidbrief te geven, en haar zo in wettige vorm te verlaten? Heeft hij daardoor de scheiding niet gewettigd?

1. Jer. 3: 1

8. KruisverwijzingenMaleachi 2:13→Zacharia 7:12→Genesis 7:7→Jeremia 6:16→Psalmen 95:8→Markus 10:5→Genesis 2:24→Mattheüs 3:15→— Hij zeide tot hen: Mozes heeft vanwege de hardigheid uwer harten u toegelaten uw vrouwen te verlaten; maar van den beginne is het alzo niet geweest.
   

   Hij zei tot hen: Mozes heeft niet, zoals gij het verkeerd opvat, en zo de Schrift in tegenspraak met zichzelf brengt, geboden, maar vanwege de hartheid van uw hart u toegelaten uw vrouwen te verlaten, en hij gaf die toelatingnaar Gods wil, maar over die hartheid van uw hart heeft hij dikwijls genoeg geklaagd (Exod. 32: 9 Deut. 9: 6; 10: 16), en hij wist wel, dat hij die door geen wet kon overwinnen. Van begin af aan is het echter zo niet geweest. Toen Gods ordening nog in haar oorspronkelijkheid kon worden voorgesteld zonder op de menselijke verkeerdheid acht te moeten geven, en de heiligheid van de echtverbintenis nog in andere opzichten niet verzwakt was, toen werd het huwelijk voorgeschreven als verbintenis van de man met een vrouw en als onoplosbare gemeenschap voor het gehele leven.

9. KruisverwijzingenMattheüs 5:32→1 Korinthe 7:39→Lukas 16:18→1 Korinthe 7:10→Jeremia 3:8→Jeremia 3:1→Romeinen 7:2→Genesis 20:3→— Maar Ik zeg u, dat zo wie zijn vrouw verlaat, anders dan om hoererij, en een andere trouwt, die doet overspel, en die de verlatene trouwt, doet ook overspel.
   

   a) Maar Ik zeg u, Mijn discipelen, – zo ging de Heere voort, toen Hij met de twaalven weer alleen was in het huis (Mark. 10: 10), dat Hij in die plaats had en herhaalde daarmee Zijn woord uit de bergprediking (hoofdstuk 5: 31vv. ). – Ik zeg u als gevolgtrekking uit het in vs. 4-6 voorgedragene, dat, wie zijn vrouw verlaat, anders dan om hoererij, daadzakelijk volbrachte echtbreuk, en een ander trouwt, die doet overspel. Hij verbreekt de ordening van God, waardoor hij nog aan zijn vorige vrouw gebonden is. En die de verlatene trouwt, een, die dus van haar man gescheiden is, doet ook overspel, want hij verbreekt Gods inzetting, volgens welke de gescheidene nog haar vorige man toebehoort.

1. Luk. 6: 18; 1 Kor. 7: 10

Dit zijn grondstellingen en voorschriften voor degenen, die zich aan Gods woord houden en hun belijdenis van de Christus ook door hun wandel willen bekrachtigen. Zij moeten, wanneer zij zich in het huwelijk willen begeven, zich onthouden van alle gescheidenen, man of vrouw; men mag ook anderen tot zo’n verbintenis niet behulpzaam zijn. Zijn zij echter eens in het huwelijk getreden, dan moeten zij aan de gesloten verbintenis vasthouden, hoe het hun daarbij ook moge gaan. De mogelijkheid van een scheiding, die de burgerlijke wet geeft, bestaat voor hen niet. In dat ene geval, wanneer echtbreuk gepleegd is, erkent de Heere de rechtmatigheid van de scheiding voor de onschuldige. Dat is echter eigenlijk geen scheiding meer, maar het noodzakelijk gevolg van de scheiding, die door de echtbreuk is veroorzaakt. Voor hem, die onschuldig is, en besluit de misdaad te vergeven, kan geen sprake zijn van voortzetting van het bestaande huwelijk, maar alleen van een weer aanknopen van het afgebroken huwelijk.

10. KruisverwijzingenSpreuken 21:9→Genesis 2:18→1 Timotheüs 4:3→1 Korinthe 7:26→1 Korinthe 7:1→Spreuken 21:19→Spreuken 19:13→Spreuken 18:22→— Zijn discipelen zeiden tot Hem: Indien de zaak des mensen met de vrouw alzo staat, zo is het niet oorbaar te trouwen.
    

    Zijn discipelen zeiden tot Hem: Indien de zaak van de mensen met de vrouw alzo staat, dat hij door een onvernietigbare band aan haar gebonden is, en onder geenomstandigheden zich weer van haar mag losmaken, zo is het niet oorbaar te trouwen. Men kan toch niet in het hart zien, ook de gebeurtenissen en toestanden niet vooraf berekenen, zodat het te gevaarlijk is, een zaak te doen, die niet meer kan worden veranderd. Het is dan beter ongehuwd te blijven.

11. Kruisverwijzingen1 Korinthe 7:17→1 Korinthe 7:7→Mattheüs 13:11→1 Korinthe 7:2→1 Korinthe 7:35→— Doch Hij zeide tot hen: Allen vatten dit woord niet, maar dien het gegeven is.
    

    Maar Hij wees door één woord hun bedenking in tweeërlei opzicht terecht, en gaf hun te kennen, hoe makkelijk zo’n diep en veelbetekenend woord tot misverstand en misbruik aanleiding kon geven. Hij zei tot hen: a) Allen vatten dit woord niet, dat Ik thans tot u zal zeggen. Niet allen verstaan het juist en passen het goed toe, zodat de menselijk goede mening niet voldoende maar een hogere goddelijke verlichting onvoorwaardelijk nodig is; zij alleen vatten het, die het gegeven is.

1. 1 Kor. 7: 7, 17

12. KruisverwijzingenJesaja 56:3→1 Korinthe 9:5→Jesaja 39:7→1 Korinthe 7:32→1 Korinthe 9:15→— Want er zijn gesnedenen, die uit moeders lijf alzo geboren zijn; en er zijn gesnedenen, die van de mensen gesneden zijn; en er zijn gesnedenen, die zichzelven gesneden hebben, om het Koninkrijk der hemelen. Die dit vatten kan, vatte het.
    

    Want er zijn (Luk. 9: 44) gesnedenen, gedwongen om ongehuwd te blijven, die uit moeders lichaam zo geboren zijn, omdat een natuurlijk gebrek bij hen is; en er zijn gesnedenen, die wel niet door God bestemd zijn tot blijven uit het huwelijk, maar van de mensen metzelfzuchtige bedoelingen gesneden zijn. Omdat het nu deze beiden uiterlijk is opgelegd ongehuwd te blijven, hebben zij geen bijzondere genade van boven nodig om zich van de vrouw te onthouden. En er zijn bovendien geheel anderen, gesnedenen, die als Gods wil erkenden ongehuwd te blijven, hoewel lichamelijk niets verhinderde in het huwelijk te treden, die zichzelf gesneden hebben, de geslachtsdrift in zich hebben bestreden en gedood en dit om het koninkrijk der hemelen, om de eisen daarvan te vervullen (1 Kor. 9: 5vv. ). Die dit, wat Ik daarmee wil zeggen, vatten kan, die vatte het. Een nadere verklaring kan Ik daarover niet geven. Ik moet het aan ieder voor zich overlaten, dat hij voor zich en zijn omstandigheden het licht tot heilzame toepassing van dit woord en de kracht tot volbrenging daarvan bij Hem zoeke, die in alle waarheid leidt (Joh. 16: 13vv. ).

De Heere heeft wel voorzien, hoeveel misverstand en misbruik later in Zijn kerk van uit woord zou bestaan. Hij heeft het echter ook duidelijk genoeg gezegd, hoe men zich voor misverstand en misbruik zou kunnen bewaren. Bekend is wat Origenes (geboren te Alexandrië ongeveer 185 v. Chr. ) deed. Hij besloot voor het rijk van God elk offer te brengen. Hij geloofde ook de sterkste van alle zinnelijke neigingen in zich te moeten doden, en wilde alle lasterlijke redenen afsnijden voor het geval, dat hij ook aan vrouwen Christelijk onderwijs moest geven. Daarom heeft hij het “zichzelf snijden” ook letterlijk ten uitvoer gebracht. Later werd hij echter zelf beangst, of die stap wel terecht zou geweest zijn, en had hij de vertroosting en opbeuring van zijn bisschop zeer nodig. Aan de andere zijde vinden wij de opvatting van de Katholieke kerk, die het ongehuwde leven voor een hogere trap van Christelijke volmaaktheid aanziet, en het celibaat sinds het midden van de elfde eeuw haar geestelijken met geweld heeft opgedrongen. Wij zullen elders gelegenheid vinden op dit punt terug te komen; voor de plaats, die vóór ons ligt, kan dit volstaan. In de uitspraak van de discipelen kwam een bedenking aan het licht, die vrij vleselijk en de wereld gelijkvormig was. Zij drukten hetzelfde uit, als wanneer de natuurlijke mens, die zich in het huwelijk bevindt en het woord van Christus over het onverbrekelijke van zijn betrekking hoort, zo’n woord beantwoordt met de uitvlucht: “die rede is hard, wie kan ze horen?” en hij, voor wie de weg open is, zich liever aan het gehuwd zijn wil onttrekken. Op tedere en juiste wijze geeft de Heere Zijn discipelen te kennen, hoe het zich onthouden van het huwelijk slechts dan in sommige gevallen zonder gevaar is, wanneer het zijn oorzaak heeft in een natuurlijk gesneden zijn, en men dientengevolge verhinderd is. Zij moesten zich ervoor wachten door hun: “het is niet oorbaar te huwen, ” het woord te willen omver stoten: “het is niet goed, dat de mens alleen zij. ” Daarentegen zijn er zeker in het rijk van God omstandigheden genoeg, dat het de mens goed is ongehuwd te blijven. Wanneer dit het geval is, dan moet God de kracht tot volbrenging, de genadegift van kuisheid, verlenen. En zoals Hij nu dat moet doen aan degenen, die Hij tot de ongehuwde staat heeft geroepen, zodat het ongehuwde leven niet in iemands keus staat, maar Gods roeping is, zo kan Hij aan de andere zijde ook hun, die in hun huwelijk in een toestand kwamen, waarbij de natuurlijke mens scheiding zou zoeken, de kracht van het geduld en de gave van de onthouding verlenen om al het verkeerde teniet te doen, en alle lichaams- en zielsgevaren te overwinnen.

I. Vs. 13-30.KruisverwijzingenMattheüs 18:3→Lukas 18:16→Leviticus 19:18→Markus 10:21→Handelingen 2:45→Lukas 12:33→1 Korinthe 14:20→Mattheüs 25:46→
— Toen werden kinderkens tot Hem gebracht, opdat Hij de handen hun zou opleggen en bidden; en de discipelen bestraften dezelve. Maar Jezus zeide: Laat af van de kinderkens, en verhindert hen niet tot Mij te komen; want derzulken is het Koninkrijk der hemelen. En als Hij hun de handen opgelegd had, vertrok Hij van daar. En ziet, er kwam een tot Hem, en zeide tot Hem: Goede Meester! wat zal ik goeds doen, opdat ik het eeuwige leven hebbe? En Hij zeide tot hem: Wat noemt gij Mij goed? Niemand is goed dan Een, namelijk God. Doch wilt gij in het leven ingaan, onderhoud de geboden. Hij zeide tot Hem: Welke? En Jezus zeide: Deze: Gij zult niet doden; gij zult geen overspel doen; gij zult niet stelen; gij zult geen valse getuigenis geven; Eer uw vader en moeder; en: Gij zult uw naaste liefhebben als uzelven. De jongeling zeide tot Hem: Al deze dingen heb ik onderhouden van mijn jonkheid af; wat ontbreekt mij nog? Jezus zeide tot hem: Zo gij wilt volmaakt zijn, ga heen, verkoop wat gij hebt, en geef het den armen, en gij zult een schat hebben in de hemel; en kom herwaarts, volg Mij. Als nu de jongeling dit woord hoorde, ging hij bedroefd weg; want hij had vele goederen.
Dadelijk na het gesprek met de Farizeeën, dat in de vorige afdeling is meegedeeld, komt tot Jezus het bericht van de ziekte van Lazarus (Joh. 11: 1vv. ). Terwijl Hij nog twee dagen blijft op dezelfde plaats, waar de boodschap van de zusters tot Hem gekomen is, maakt Hij in de gelijkenis van de rijke man en de arme Lazarus (Luk. 16: 19vv. ) gebruik van de laatstgenoemde naam, onder anderen ook daartoe om de discipelen te doen begrijpen, dat hij, aan wiens ziekbed Hij geroepen was, reeds gestorven was. Het woord: “deze ziekte is niet tot de dood, ” was juist op te vatten in een zin, tegenovergesteld aan de klank van de woorden. Nu volgt de geschiedenis van Lazarus opwekking met de terugtocht van de Heere naar Efraïm (Joh. 11: 7vv. ). Hier vertoeft de Heere ongeveer zes weken. Als Hij vervolgens midden door Samaria en Galilea is getrokken (Luk. 17: 11vv. ) en op de weg aan de overzijde van de Jordaan weer in dezelfde streek is gekomen, waar Hij voor anderhalve maand het gesprek met de Farizeeën over de echtscheiding had, heeft datgene plaats, wat wij in de voor ons liggende afdeling over het zegenen van kinderen en over de rijke jongeling lezen.